ГИДРОПОНИКА - ЗЕРТХАНА - ӨНІМ

Гидропоника

Гидропоника (гр.һуdor — су, ponos — жұмыс) — 1) өсімдіктерді (көкөніс, мал азығындық шөптер, т.б.) топырақсыз физиологиялық ерітінділерде — малтатас, кұм немесе жабық ауа кеңістігінде — әлсін-әлсін қоректік ерітінділерді бүрку арқылы өсіру;
 2) өсімдіктерді топырақсыз, жасанды ортада — қоректік заттардың судағы ерітіндісінде өсіру. Өсімдікті топырақсыз өсірудің бірнеше тәсілі бар. Бұлар ашық және жабық грунттарда гүл, қияр, бұрыш, қызанақ, жүзім, жидек және т.б. өсіруде қолданылады. Гидропоникада қолданылатын ерітінділердің құрамы өсімдіктердің биологиялық қасиетіне қарай әр түрлі болады, көп тарағаны — кноп және гельригель ерітінділері. Өсімдік тамыры ерітіндіде ауытқымай тұру үшін әр түрлі қиыршықтас, құм, қож және т.б. пайдаланылады. Өсімдікке қажетті ауа желдеткіш арқылы беріліп тұрады.

Гидропоника – өсімдіктерді топырақсыз, жасанды ортада – қоректік заттардың судағы ерітіндісінде өсіру әдісі. Онда өсімдік тамыры арнайы дайындалған субстратта (топырақ орнына қолданылатын заттар) орналасады. Гидропониканың бірнеше түрі бар: су дақылды Гидропоника – тамыр жүйесінің тіршілік ортасы – минералдық тұз]дардың судағы ерітіндісі; агрегатопоника – қатты агрегатты субстратта (қиыршықтас, керамзит, құм, вермикулит, перлит, шлак, полимер материалдар) дақыл өсіру; хемопоника – минералдық тыңайтқыштардың ерітіндісімен ылғалдандырылатын органик. субстратта дақыл өсіру, тамыр жүйесінің тіршілік ортасы – борпылдақ органик. материалдар (таза шым, сабан, ағаш үгіндісі және басқа да органик. материалдар); ионитопоника – екі түрлі шайыр қоспасы – катионит пен анионитте дақыл өсіру; аэропоника – тамыр жүйесінің тіршілік ортасы – ауа. Өндірістік жылыжайларда, көбінесе, агрегатопоника мен хемопоника қолданылады. Гидропониканың артықшылығы: бір қалыпты минералдық қоректендіру мүмкіндігі, автоматиканы кеңінен пайдалануға болады, бұл әдіспен өндірілетін көкөніс дақылдары топырақта өсірілетін дақылдарға қарағанда өнімді ертерек (қияр 3 – 4 күн, қызанақ 15 – 18 күн бұрын) береді, жалпы өнімділігі де жоғары болады. Кемшіліктері: қоректік ерітінді жасап, оны жылыжайдағы өсімдікке беретін механизмдер мен құрал-жабдықтар қымбатқа түседі.

Гидропоника - тамырларды суға немесе қоректік ерітіндіге батырып, топырақсыз өсімдіктер өсіру әдісі. Соңғы бірнеше жылда өсімдік егісінің бұл әдісі көптеген оң пікірлерді алды. Гидропоника бүкіл әлемде кеңінен танымал, әсіресе оның жабдықтары кез келген дүкеннен сатып алынуы немесе тіпті өздігінен жасалуы мүмкін. Мақалада гидропоника дегеніміз не, оның артықшылығы мен кемшіліктері қандай болуы мүмкін?

Гидропониканың мәні қандай?

Ұзақ уақыт бойы пайдалы мәдениеттер жер бетінде өсті. Бірақ, білесіз бе, топырақ уақыт өткен сайын кедей болады, минералды құрамды жаңартуға уақыт қажет, ал адамзаттың қажеттіліктеріне байланысты бұл өте қиын. Тұрақты отырғызу, тыңайтқыштардың көптігімен өсіру көптеген елдерде топырақ зиянды заттармен толығымен толып, пайдалы ештеңе жоқ екеніне әкелді. Гидропоника сапалы топырақтың болмау проблемасын шеше алады.

Гидропоника дегеніміз не? Гидропоника - топырақсыз әр түрлі дақылдарды өсіру. Оны жүзеге асыру үшін арнайы құрылымдар жасалады, үлкен және кіші өлшемдердегі құрылымдар, олар қанша мәдениет қолданылғанына және қайда қолданылатына байланысты. Гидропоника өсіп келе жатқан дақылдардың өсуін және сапасын арттыруға бағытталған.

Гидропоникалық қондырғы дегеніміз не? Көбіне бұл қоректік ерітіндісі (немесе су) бар цистерна тәрізді болып табылады, ол көшеттерге арналған тесіктері бар тор немесе көбікпен жабылған. Кокос жаңғағы, шымтезек, мүк, кеңейтілген саз немесе басқа нәрсе торға құйылады. Өсімдік тұқымы осы субстратқа құйылады. Мәдениет егуді бастау үшін торлар мен субстрат кастрюльден қоректік ерітіндімен (немесе суды) ылғалдандырады. Егер көбік пайдаланылса, онда субстрат қажет емес - оны жасайтын тесіктерде тамырлар суды тигізіп, ал көктем көбік үстінде орналасқан етіп көшеттерді төмендетіңіз.

Маңызды! Торға құйылған субстрат сәл қышқыл болуы керек, ондағы немесе оның саңырауқұлақ, бактериялар, микроорганизмдердегі дамуына бейім емес!

Өсімдік өсіп келе жатқанда, ол тамырларды субстратқа салып, азық суларына төмендетеді, ал жеуге жарамды (жоғарғы бөлігі) таза, жаңа піскен бұтадағы торды өсіреді.

Гидропоника үшін қондырғылар мен қондырғылар

• Гидропоникаға арналған құрылыстар мен қондырғылар
• Гидропоника трансцендентальды және өте қымбат нәрсе сияқты көрінуі мүмкін, бірақ іс жүзінде оны кез-келген жерде, үйде, балконда, террассада, жылыжайда немесе өсімдіктер үшін дұрыс микроклимат және жарықтандырылған кез-келген бөлмеде сынауға болады. Өйткені, гидропоникадағы басты нәрсе масштаб немесе жер емес, тамырлардың температурасы, ылғалдылығы және біркелкі ылғалдылығы.
• Маңызды! Жұмыс әдісі үшін тек зауыттың тамыры суға түсірілуі керек. Егер бағанаға батырылған болса, онда мәдениет шірік болады!
• Арнайы ауылшаруашылық сайттарында гидропоника үшін өсімдіктердің көптеген түрлерін таба аласыз. Олар үлкен және кішкентай, түрлі көрініс пен сапа. Құбырларға арналған әдіспен (көлденең құбырда өсірілетін) немесе сөрелермен (топырақсыз және торсыз ғана көшеттерге арналған қораптар) жасалған бір немесе бірнеше қабырғалары бар жылыжайлар үшін жалпы, жалпақ, кішкентай. Яғни, көптеген нұсқалар бар, бірақ үлкен құрылымдар тестілеу үшін сирек кездеседі. Әдістің мүмкіндіктері мен гидропониканың қандай екенін түсіну үшін кішігірім қондырғыны сатып алу немесе оны өзіңіз жасаңыз.
• Мұндай құрылымды құру үшін қарапайым пластиктің табақшасын алуға, үстіне торды қоюға, ал содан кейін субстрат - бәрі, орнату дайын. Осындай табысқа жету үшін сіз гүл пешті, кең пластикалық бөтелкелерді, шыны табақты және тағы басқаларды қабылдауға болады. Сыйымдылық өлшемдері мақсатқа байланысты таңдалады - көбірек өсімдіктер өсіру керек, әлдеқайда үлкен болуы керек.
• Гидропониканың артықшылықтары қазіргі әлемде зор, бұл әдіс жыл сайын жақсарып келеді. Фермерлер бұл іс-әрекетке барған сайын көбірек жүгінеді. Жақсартылатын жалғыз нәрсе - осы әдіспен өсу үшін сатылатын қоректік сұйықтықтар. Көптеген адамдар өздерінің улылығы, құрамының нашарлығы туралы шағымданады. Бірақ олардың жақсаруы уақыттың мәселесі ғана, себебі бұл әдіс арқылы сау жемістер мен көкөністерді өсіру әлдеқайда жеңіл және жағымды.

Зертханалық жұмыс жайлы

Биология ғылымы – эксперименталдық ғылым. Оқушылардың биологияға деген қызығушылығын дамыту үшін зертханалық және практикалық сабақтардың маңызы орасан зор. Зертханалық, практикалық сабақ кезінде оқушылар бұрын сабақта алған білімдерін практикада өз бетімен жұмыс жасау кезінде ұштастырып, білім деңгейін кеңейте алады. Сондықтан шағын жинақты мектептерде биология пәнінен өтікізілетін зертханалық, практикалық сабақтар өз мәнінде өткізіліп, оқушылардың ойлау қабілетін арттыру, білімге деген құштарлығын ұштау қажет деп ойлаймыз.

Оқушылардың зерттеу дағдыларын дамыту үшін барлық бақылаулар мен зерттеулер жүйелі және жоспарлы түрде жүргізіліп, жұмыс мақсаты нақты және оған қол жеткізу мүмкіндігі болуы керек.

Тәжірибе көрсеткеніндей, ресурстық орталықтарда биология пәнінің 4 мұғалімі зертханалық, практикалық сабақтарда зерттеу әрекеттерінің түрлі формаларын шебер үйлестіре білуі маңызды. Олардың ішіндегі ең маңыздылары: 1. Жануарлар мен өсімдіктерге бақылау жүргізу, ағзалардың тіршілік функцияларын оқып үйрену; 2. Ресурстық орталық жанындағы тәжірибелік - практикалық жұмыстар; 3.Табиғатта жүргізілетін бақылаудың көмегімен жергілікті биоценоздардың флорасы мен фаунасын оқып үйрену; 4. Фенологиялық бақылау жүргізу; 5. Түрлі тақырыптар бойынша көрнекіліктер әзірлеу; 6. Ойындар, ертеңгіліктер, кештердің тақырыптық жоспарларын құру; 7. Ғылыми зерттеу жұмыстарын жүргізу; 8. Тәжірибенің жаңа нұсқасын әзірлеу; 9. Тәжірибенің қойылу әдістемесіне өзгерістер енгізу; 10. Жаңаларды қолданып биологиялық оқу жобасын құру; 11. Практика, зертханалы қ тәжірибелерінің мульти медиялық презентацияларын сабаққа көрнекілік ретінде әзірлеу; 12. Күрделі биологиялық және экологиялық үрдістерді компьютермен модельдеу; 13. Компьютерлік программалар арқылы саяхаттау кезіндегі кездейсоқ жағдайлардан шығуға түрлі ойындар әзірлеу; 14. Оқулықпен жұмыс: жаңаны үйрену, кестелермен жұмыс; 15. Үйлестірмелі материалдармен жұмыс; 16. Қосымша әдебиеттермен жұмыс; 17. Өтілген тақырыптар бойынша тірек-сызбалар әзірлеу; 18. Сабаққа қосымша материалдардардан хабарламалар әзірлеу; 19. Ғылыми практикалық конференцияларға, семинарларға баяндамалар әзірлеу. Мұғалімнің мақсаты: биология бөліміндегі зертханалық, практикалық сабақтарды жоспарлап өткізу. Дұрыс ұйымдастырылған зертханалық және практикалық сабақтың оқушы үшін тиімділігі төмендегідей: 1. Оқушы тақырыпқа байланысты ауызша алған түсінігін тәжірибе жасау арқылы толық меңгереді. 2. Алған білімін іс жүзінде қолдану іскерлігі мен дағдысын қалыптастырады. 3. Мұғалімнің түсіндіруі арқылы алған біліміндегі маңызды құбылыстардың қасиеті мен құрылысы туралы білімін нақтылап мәнін терең түсінеді. 4. Зертханалық жұмыс істеу тәсілдерімен әдістерін игереді. 5. Сабақта танысқан өсімдіктердің ішкі құрылысын, дене бөліктерін толық ажыратуға дағдыланады. 6. Зертханалық, практикалық сабақ барысында оқушылардың биология ғылымының салаларына деген қызығушылығы артады. 7. Зертханалық, практикалық жұмыс кезінде пайдаланатын құрал – жабдықтармен жұмыс жасау тәртібімен танысып, үйренеді. 5 8. Зерханалық, практикалық жұмыс барысында оқушылар еңбекке, ұйымшылдыққа тәрбиеленеді және әсемдік тәрбие беріледі. 9. Бақылау сұрақтарына жауап береді. Зертханалық сабақтардың жүру барысы: 1. Әрбір зертханалық сабақтың мақсаты болады. 2. Керекті құрал–жабдықтар. 3. Жұмыстың барысы. Зертханалық аспаптармен жабдықтарды к өрсетіп, оларды сабаққа қалай пайд алану керектігі, жұмыстың барысынан қысқаша түсінік береді. 4. Зерттеуге алынған препаратты, онымен қалай жұмыс жасау керектігі туралы айтады. 5. Жұмыс жасау тәсілдерін айтады. 6. Оқушылар арнайы зертханалық жұмысты қорытындылау дәптеріне жұмыстың жүру барысын жазып, жұмыстың нәтижесін түсіндіреді. Практикалық сабақтың кезеңдері: 1. Жұмыстың мақсатын ескертетін мәселе қою; 2. Техникалық және ұйымдастыру жөніндегі инструктаж; 3. Жұмысты орындау (анықтау, бақылау, тәжірибе қою); 4. Нәтижесін бекіту; 5. Қойылған мақсатқа сай қорытынды; 6. Есеп немесе өз жұмысы туралы хабарлама. Әрбір практикалық жұмыста мынадай кезеңдерді атауға болады: 1. Алдын ­ ала зерттеу сипатындағы жұмыстар. 2. Практикалық түсінікті бекітетін ары қарай істелетін жұмыстар. Бірінші кезең оқушылар жұмысты бастағанға дейін беріледі, ал екінші мәселені талқылап болған соң теориялық білімді практикада пайдаланады.

Биология пәнінен зертханалық және практикалық сабақтарды ұйымдастыру – өсіп келе жатқан ұрпаққа тіршілікті, өмірді аса үлкен зор құндылық деп түсінуді қалыптастырады. Биология оқу – биосфераны қорғау азаматтың тіршілік етуі ғана емес, бүкіл тіршіліктің (оның ішінде адамда бар) сақталуы және дамуы үшін аса қажет жағдай екенін сезінуге әсерін тигізеді.

Биология пәнінің басты міндеттерінің бірі – оқушыларға материалистік көзқарас, дұрыс мәнді ғылыми дүниетаным қалыптастыру. Себебі пәннің мазмұны тіршіліктің пайда болуы, дамуы және мәні заңдары негізінде берік моральды, өмірдің мәні мен мақсатын дұрыс түсінетін, әртүрлі зиянды қылықтар мен әрекеттерге төзе алатын ұрпақ тәрбиелеу. Тек биология пәнінен зертханалық және практикалық сабақтарды ұйымдастыру арқылы ғана, дұрыс ұйымдастырылған нақты мақсатты сабақтар өткізу, сабақ әдістерін жетілдіру нәтижесінде терең де дәйекті түрде адамның табиғаттағы рөлін ашып көрсетіп, экологиялық мәдениеті мен сауаттылығын арттырып, өз өмірлеріне сауаттылықпен қарауды жолға қоюға болады. Биология пәнінен зертханалық және практикалық сабақтар – оқушылардың танымдық қабілеттерінің дамуына мүмкіндік туғызады, оқушылардың ойын дамытады,өз бетінше іздеп жаңа білімді игеруге ықпал жасайды. Оқушыны өз бетімен жұмыстандыру идеясы сонау ерте заманнан -ақ Аристотель, Сократ, Платон сияқты философтардың еңбект ерімен талданған. Ары қарай дамуына Я.А. Коменский, В.Г. Белинский, Л.Н. Толстой, К.Д. Ушинскийдің еңбектерінде жалғасын тапты. Өз бетімен жұмыс түрлерінің бірі – зертханалық, практикалық жұмыстар. Зертханалық сабақ пен практикалық сабақтар – оқушылардың оқу ісәрекетінің бір түрі; мақсаты мен міндеті ұқсас. Зертханалық және практикалық жұмыстар оқу бағдарламасына енгізіліп, курс бөлімін немесе тақырыпты оқығаннан кейін жүргізіледі. Практикалық (сарамандық) жұмыстардың негізгі мақсаты – оқушыларға теориялық білімді терең меңгеріп, эксперимент жасау дағдыларын дамыту. Практикалық жұмыстарды жүйелі түрде орындау – анализ, синтез, салыстыру, жалпылау, оқытудағы теория мен практиканың байланысы, оқушылардың дербестілігі мен танымдық күшінің дамуы сияқты ойлау амалдарын меңгерудің маңызды құралы. Бұл сабақтар білімді бекітуге және нақтылауға себепші болады. Мазмұны мен тәсілдері оқу пәнінің ерекшелігіне байланысты өткізіледі. Бұл әдіс оқушылардың әр түрлі іс-әрекеттерінде қолданылады. Практикалық жұмысқа оқушылар алдымен теориялық білім алғаннан кейін ғана кірісе алады. Бұл оқушының алдымен теориялық білімді терең меңгеріп, жасалған жұмыстың нәтижесін дұрыс түсінуіне мүмкіндік береді.

Биология пәнін ен зертханалық және практикалық сабақтарды оқыту барысында оқушылардың ойларын дамыту үшін әр түрлі әдіс ­ тәсілдерді сабақта пайдалану тиімділігін көрсетеді. Осы тұрғыда бүгінгі күні жаңа технологиялардың тиімді әдіс ­ тәсілдерін, жас ұрпақтың бойына сіңіре отырып, қоршаған ортаны қорғау, экологиялық тәрбие беру ұстаздардың басты міндеті болып отыр. Ол үшін әрбір ұстаз үнемі шеберлігін арттырып отырмаса, бала білімінің де даму деңгейі төмендейді. Осының бәрі бір күннің іс­әрекеті емес, оған уақыт керек.